۱۴۰۵.۰۸.۲۵

یک مورخ و پژوهشگر تاریخ معاصر پاسخ می‌دهد که چگونه می‌توان با روایت‌های صادقانه و مستند، حس تعلق نوجوانان به تمدن و فرهنگ ایرانی را تقویت کرد.

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی به نقل از  شبکه اطلاع رسانی راه دانا، فرشته جهانی، عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه ایلام و پژوهشگر مرکز اسناد انقلاب اسلامی در خصوص مجموعه‌ تلویزیونی «بابا مهرداد و مانی» که به تازگی پخش خود را از شبکه نهال آغاز کرده است، عنوان کرد: روایت و تصویر، تاریخ را برای نوجوان ملموس می‌کنند و آن را از مطالب حفظ‌کردنی فراتر می‌برند. البته این یک شرط مهم دارد: «جذابیت نباید به قیمت دقت تاریخی تمام شود». این‌گونه آثار باید علاوه بر تقویت احساس تعلق به ایران، کنجکاوی و پرسشگری را برانگیزند و نوجوان را به شناخت گذشته بر پایه‌ شواهد و اسناد ترغیب کنند.

وی افزود: من احساس نوجوانان نسبت به هویت ایرانی را یکدست نمی‌بینم. در کنار علاقه و کنجکاوی عمیق درباره‌ گذشته، گاهی فاصله‌گرفتن از روایت‌های رسمی یا تردید نسبت به آن‌ها هم دیده می‌شود. اما نباید این فاصله را لزوماً به معنای بی‌علاقگی به ایران دانست؛ گاهی نوجوان با خودِ تاریخ مسئله ندارد، بلکه با شیوه‌ معرفی تاریخ مسئله دارد. او می‌خواهد بداند این گذشته چه نسبتی با زندگی و آینده‌اش دارد و سهم خودش در ادامه‌ این مسیر چیست.

جهانی تصریح کرد: رسانه برای تقویت این پیوند، پیش از برانگیختن احساس باید اعتماد بسازد؛ یعنی هم دستاوردها را نشان دهد و هم دشواری‌ها و ناکامی‌ها را صادقانه روایت کند. هویت ایرانی را نباید فقط به شاهان و نبردها محدود کرد. زبان و ادبیات، علم و هنر، زندگی روزمره‌ مردم و سهم اقوام و مناطق مختلف، بخش‌های اساسی این هویت‌اند. در مجموعه‌ای مانند «بابا مهرداد و مانی»، پرسش‌های مانی فرصت ارزشمندی است، به شرط آنکه پرسش نوجوان جدی گرفته شود و پاسخ، صرفاً ستایش گذشته نباشد. احساس تعلق زمانی پایدار می‌شود که نوجوان، ایران را هم شناختنی و دوست‌داشتنی ببیند و هم آینده‌اش را عرصه‌ای برای مشارکت خود بداند.

آیا برنامه‌های تلویزیونی می‌توانند پلی میان حافظه‌ تاریخی نسل‌ها بسازند؟

این عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه ایلام بیان کرد: این مجموعه می‌خواهد میان حافظه‌ی تاریخی نسل بزرگ‌تر و پرسشگری نوجوان امروز پل بزند. گفت‌وگوی صمیمی «بابا مهرداد و مانی» همراه با طنز، ظرفیت خوبی دارد تا تاریخ را از فضای خشک و رسمی آموزش بیرون بیاورد و به موضوع یک گفت‌وگوی جذاب خانوادگی تبدیل کند. نکته‌ مهم این است که مانی فقط شنونده نیست؛ او می‌پرسد چرا ایران در طول تاریخ اهمیت داشته و چرا قدرت‌های دیگر به آن چشم دوخته بودند. همین پرسش‌ها نقطه‌ آغاز فهم واقعی تاریخ است.

وی خاطرنشان کرد: افزون بر این، آنجا که سخن به مسئولیت نسل آینده در حفاظت از میراث فرهنگی می‌رسد، اهمیت موضوع دوچندان می‌شود؛ این بخش، علاقه به گذشته را به مسئولیتی در زمان حال پیوند می‌دهد. البته از نگاه یک مورخ، شور میهن‌دوستانه زمانی در اثر ماندگار می‌شود که با دقت تاریخی همراه باشد. نباید تفاوت سرگذشت فیلیپ عرب و والرین یا پیچیدگی مناسبات ایران و روم زیر سایه‌ لحن حماسی قرار بگیرد. امتیاز این قالب، برانگیختن علاقه به ایران است و موفقیتش در گرو آن است که این علاقه را به شناخت و پرسشگری بدل کند.

جهانی در ادامه افزود: واقع‌بینانه بگویم، بخشی از بی‌علاقگی نوجوانان به تاریخ به شیوه‌ عرضه آن برمی‌گردد. انبوه نام‌ها و تاریخ‌ها برای امتحان، روایت‌های تکراری و پاسخ‌های قطعی که جایی برای سؤال باقی نمی‌گذارند، از دلایل اصلی این فاصله است. گاهی هم نوجوان احساس می‌کند قرار است از هر واقعه‌ تاریخی، نتیجه‌ای از پیش تعیین‌شده بگیرد؛ در این صورت اعتمادش به روایت کم می‌شود. 

وی گفت: در همین مجموعه، پرسش مانی که «روم با آن وسعت چرا به ایران نیاز داشت؟» نقطه‌ خوبی برای شکل‌گیری روایت است، چون از یک ابهام واقعی سرچشمه می‌گیرد. اگر پاسخ به چنین پرسشی روشن و مستند باشد و نوجوان فرصت فکر کردن پیدا کند، تاریخ برایش از مطلبی حفظ‌کردنی به موضوعی کشف‌کردنی تبدیل می‌شود.

این پژوهشگر مرکز اسناد انقلاب اسلامی تصریح کرد: در ساده‌سازی، از حجم جزئیات کم می‌کنیم؛ اما در تحریف، معنای واقعه را تغییر می‌دهیم. برای نوجوان لازم نیست تمام نام‌ها، تاریخ‌ها و اختلاف‌نظرهای پژوهشی را شرح دهیم، اما نباید علت‌های متعدد یک جنگ را به یک انگیزه تقلیل بدهیم، شکست‌ها را حذف کنیم یا شخصیت‌ها را کاملاً بی‌نقص و طرف مقابل را یکسره نادان نشان دهیم. ساده‌سازی باید فهم گذشته را آسان کند، نه اینکه گذشته‌ای ساختگی و مطابق میل ما بسازد.

وی افزود: مثلاً در همین روایت، می‌توان پیروزی شاپور و اسارت والرین را کوتاه و جذاب بیان کرد، اما نمی‌توان سرگذشت فیلیپ عرب و والرین را یکی گرفت یا تصویر نمادین نقش‌برجسته را عین صحنه‌ وقوع رویداد دانست. گفت‌وگوی خیالی و طنز هم کاملاً مجاز است، به شرط آنکه به‌جای واقعیت تاریخی عرضه نشود. معیار عملی من این است که نوجوان وقتی بعدها روایت کامل‌تر را می‌خواند، باید احساس کند دانسته‌ قبلی‌اش تکمیل شده، نه اینکه فریب خورده است.

جهانی بیان کرد: در کنار چهره‌های شناخته‌شده، زندگی دانش‌آموزان در سال‌های انقلاب، شیوه‌ انتقال اعلامیه‌ها و نوارها و تجربه‌ نوجوانان جنگ‌زده از مهاجرت تا تلاش برای ادامه‌ تحصیل در شرایط سخت ظرفیت بالایی برای روایت دارند. این قصه‌ها تاریخ را از خلال ترس، امید و انتخاب‌های انسان‌های واقعی ملموس می‌کنند.

وی تاکید کرد: اهمیت ایران در دوره‌های مختلف دلایل متفاوتی داشته است؛ موقعیت ارتباطی و تجاری ممتاز، دسترسی به خلیج فارس و در دوران معاصر نفت و گاز، بر اهمیت راهبردی آن افزوده‌اند. زبان، ادبیات، دانش و هنر نیز در جایگاه تمدنی ایران نقش کلیدی داشته‌اند. برای نوجوان باید این اهمیت را با نقشه و نمونه‌های روشن توضیح داد و نشان داد که روابط ایران با دیگر قدرت‌ها فقط دشمنی نبوده، بلکه مبادله و همکاری را هم در بر می‌گرفته است.

جهانی در پایان عنوان کرد: می‌گویم مثل مانی سؤال بپرسید؛ حتی درباره‌ روایت‌هایی که با اطمینان برایتان تعریف می‌شوند. بپرسید از کجا می‌دانیم، چه سندی داریم و آیا می‌توان این اتفاق را از زاویه‌ دیگری هم دید؟ پرسیدن از گذشته، نشانه‌ بی‌علاقگی به ایران نیست، بلکه راه شناخت عمیق‌تر آن است.

وی افزود: ایران را با همه‌ تنوعش بشناسید؛ نه فقط در پیروزی پادشاهان، بلکه در تلاش مردم، دانش، هنر و زندگی روزمره‌شان. دوست‌داشتن ایران فقط افتخار کردن به گذشته نیست؛ مراقبت از میراث آن و مسئولیت‌پذیری در برابر امروز و آینده‌ آن هم هست. شما قرار نیست فقط شنونده‌ داستان ایران باشید؛ با آموختن، درست‌کاری و کاری که خوب انجام می‌دهید، در ادامه‌ این داستان سهم دارید.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha